شاهتره

شاهتره
شاه تره گیاهی است با نام علمی Fumara officinalis و یا گونه های دیگری از جمله f.Vaillantii که از خانواده شاه تره است و نام عمومی آن در جهان Fumitory است. گونه اول که گیاه اصلی دارویی آن است بومی اروپا و آسیاست.نام یک گونه از سرده شاه‌تره و از تیره شقایقیان، علفی یکساله با ساقه‌ای شکننده کوتاه و شاخه‌دار است. دارای گل‌های نامنظم و برگ های بریده‌ است که چون با دست نرم کنند بوی دود می‌دهد. در طعم او تلخی است. شاخه های ظریف فراوان و برگ هایی با تقسیمات بسیار زیاد، باریک و کوچک دارد. گل های شاتره کوچک به رنگ سفید یا سفید مایل به گلی است که به صورت مجتمع و گل آذین خوشه قرار گرفته اند. میوه ها کوچک و کروی هستند. قسمت مورد استفاده ی شاتره تمام قسمت های هوایی آن می باشد.گونه ی Officinalis این گیاه در ایران رویش ندارد و آن چه به نام شاتره در بازار ایران وجود دارد، مربوط به دو گونه ی Parvifelora fumaria و Fumaria villantii است.
محل رویش:
در ایران این گیاه اغلب در دامنه های زاگرس بخصوص در دشت های(بیجار کردستان) و (اقلید فارس) یافت می‌شود. در گویش عام به شاطره نیز شناخته می‌شود. این گیاه بومی اروپا و آسیاست. در کنار جاده ها به عنوان علف هرز مزارع می روید و بیشتر توسط کشورهای شرقی اروپا صادر می گردد. بهترین زمان برداشت گیاه در فصل بهار و بعد از زمان گل دهی است که گیاه به طور کامل رشد کرده است.
ترکیبات مهم:
قسمت هوایی گیاه حاوی حدود یک درصد آلکالوئید است. بیش از 30 عدد آن ها تعیین فرمول شده اند. اکثر این الکالوئیدها از مشتقات بنزیل ایزوکنیولین هستند.مهم ترین این آلکالوئیدها شامل فومارین(پروتوپین)، فوماری لین و سیناکتین هستند. از دیگر ترکیبات شاتره می توان فلاوونوئیدها، اسیدهای گیاهی به ویژه اسید فوماریک و موسیلاژ را نام برد.
خواص دارویی: 
طبع آن گرم و خشک است و به گفته حکیمان طبع آن مرکب القوی است و در کتاب قانون بوعلی سینا طبع شاهتره را سرد و خشک بیان نموده است.
 صفرا آور: آلکالوئید پروتوپین موجود در شاتره می تواند در مواردی باعث کاهش صفرا گردد و به اصطلاح دارای اثر Amphicholeretic است.
• همچنین در مشکلات قلبی-عروقی مصرف می شود.
• در طب عوام از شاتره به عنوان ادرار آور، مسهل و جهت رفع مشکلات پوستی از جمله اگزما استفاده می شود. اثر اخیر را مربوط به وجود اسید فوماریک در آن می دانند.
اسید فوماریک امروزه به طریقه ی سنتزی تهیه و در بعضی از فرمولاسیون های پوستی نظیر داروهای پسوریازیس مصرف می شود.
آنتی کلی نرژیک، آنتی هیستامین، ضد ورم، ضد آریتمی، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، تقویت کننده ی قوای جنسی، کاهش تپش قلب، معرق، مسهل، ادرارآور، تهوع آور، بالا برنده ی فشار خون ، پایین آورنده ی پرفشاری خون، آرام بخش، سمی، مقوی معده، بی حس کننده
پزشکان اروپایی و آمریکای شمالی «شاه‌تره» را در گروه گیاهانی قرار می‌دهند که مصارف درمانی متنوعی دارند زیرا این گیاه برای تسکین درد، بند آوردن خونریزی، سم‌زدایی از بدن، درمان بیماری‌های انگلی و درمان یبوست سودمند است. همچنین برخی از پزشکان آلمانی و فرانسوی این گیاه را به عنوان دارویی موثر برای تصفیه خون تجویز می‌کنند.
پزشکان در مورد تاثیر گیاه شاه‌تره بر کاهش قند خون و مقابله با دیابت اظهار داشتند: آزمایش ۱۵ روزه روی موش‌های مبتلا به دیابت نشان داد که این گیاه می‌تواند در کاهش گلوکز خون و کلسترول موثر باشد.
از دیگر خواص درمانی گیاه شاه‌تره و عصاره آن می‌توان به بهبود اختلالات کبدی اشاره کرد. بررسی‌های چندین مطالعه نشان می‌دهد ترکیب‌های موجود در شاه‌تره از آسیب رساندن به کبد جلوگیری می‌کند.
شاه‌تره با افزایش تعریق بدن به کاهش تب کمک می‌کند.
برای بیماری های سوداوی از دمکرده شاهتره استفاده گردد.
برای تصلب شرائین از عرق و دمکرده این گیاه استفاده شود.
برطرف کننده کمبود ویتامین ث می باشد.
جهت یبوست شاهتره تازه را در شکر جوشانده به صورت شربت میل کنند.
جهت تبخال از دمکرده شاهتره استفاده شود.
نوشیدن عرق آن استفراغ را متوقف می سازد.
برای بیماری های کلیه از دمکرده و عرق این گیاه می توان استفاده کرد.
جویدن برگ تازه آن باعث محکم شدن لثه می گردد.
از دمکردن این گیاه در ظروف فلزی خودداری شود.
به صورت دمکرده یک ساعت قبل از غذا بنوشید اشتهاآور می باشد.
برای اگزما ۴ گرم شاهتره را در ۲۵۰ سی سی آب جوش روزی ۳ فنجان دم کرده میل شود و شستشو دهید و ۶۰ گرم گیاه خشک را در یک لیتر آب جوشانده اگزما را بشویند.
برای جوش و خارش پوست ۴ گرم شاهتره را در ۲۵۰ گرم آب جوش ۲۰ دقیقه دم کرده روزی ۳ فنجان بنوشند.
موارد منع مصرف:
مصرف مقدار عادی و دارویی شاتره دارای عوارض جانبی نیست. ولی مصرف مقادیر بسیار زیاد به دلیل وجود آلکالوئیدهای ذکر شده ممکن است باعث لرز، تشنج و مرگ گردد.
مصرف در بارداری و شیردهی
تا کنون این موضوع مطالعه نشده است. بنابراین بهتر است در این دوران مصرف نشود.