رزماری

رزماری
این گیاه ارزشمند نه تنها بو و طعم خاصی دارد بلکه دارای مزایای بسیاری برای سلامتی است. نام علمی این گیاه چند ساله و چوبی Rosmarinus officinalis می‌باشد اما بیشتر افراد آن را با نام رزماری می‌شناسند. رومارَن یا اِکلیل کوهی یا رُزماری ,گیاهی خشبی، چندساله و معطر است که برگ‌هایی سوزنی‌شکل و همیشه‌سبز دارد. همانند سایر گیاهان مفید، رزماری نیز در خانواده‌ی نعناع جای گرفته است اما عطر و طعم مشخصه‌ی آن را ندارد. رزماری دارای طعم تلخ،گرم و گس تری است و استفاده از آن در سس، سوپ، خورش، کباب و چاشنی بسیار رایج است.اگرچه مقادیر کمی از رزماری که به عنوان طعم دهنده در غذاها استفاده می‌شود ، نمی‌تواند تاثیر زیادی بر روی بدن داشته باشد اما اضافه کردن مرتب برگ آن به غذاها می‌تواند مزایای بسیاری داشته باشد.رومارن بومی منطقهٔ مدیترانه و کشوراوروگوئه است. گل‌های آن در رنگ‌های گوناگون سفید، صورتی، بنفش یا آبی می‌رویند. در گذشته در کشورهای اروپایی بویژه در یونان و روم باستان، کاربرد درمانی این گیاه شناخته شده و مردم از این گیاه استفاده غذایی و دارویی می کردند. گیاهی چند ساله، بوته ای، همیشه سبز با شاخه های بالا رونده که طول آن به ۹۰ تا ۱۵۰ سانتی متر می رسد. شاخه های گیاه هنگامی که جوان باشد نرم و کرک دار اما با گذشت زمان چوبی شده و پوست آن فلس مانند می شود. گل های رزماری به رنگ آبی هستند. برگ و سرشاخه های گلدار گیاه، اندام دارویی رزماری را تشکیل می دهد. رزماری بومی حوزه مدیترانه است و در این منطقه به صورت خودرو رشد می کند و پرورش آن در ایران در بیشتر نواحی انجام می شود. پرورش دهندگان عمده آن در دنیا کشورهای شمال آفریقا به خصوص مراکش و تونس، کشور های جنوب اروپا مانند فرانسه و ایتالیا است. از ویژگی های این گیاه بوی فراوان برگ ها محسوب می شود که آن را به عنوان یک گیاه معطر مشهور کرده است. رزماری گیاهی مقاوم به سرما و شرایط خشکی است و به همین دلیل خاصیت پرورش و کاربرد در فضای سبز شهری را دارد. ماده مؤثره اصلی برگ و سرشاخه های گیاه رزماری را روغن فرار تشکیل می دهد. میزان روغن فرار این گیاه در نقاط مختلف دنیا بین ۵ر۰ تا ۵ر۲ درصد گزارش شده است.
ترکیبات
مادهٔ متشکلهٔ اصلی برگ و سرشاخه‌های گیاه رزماری را روغن فرار تشکیل می‌دهد. فارماکوپهٔ گیاهی بریتانیا میزان روغن فرار رزماری را ۱٪ حجم در وزن ذکر کرده است، ولی میزان روغن فرار این گیاه در نقاط مختلف دنیا بین ۵/۰ تا ۵/۲ درصد گزارش شده است. عمده‌ترین ترکیبات موجود در روغن فرار گیاه را ۱و۸ - سینئول (۱٬۸ - cineol)، بورنئول (Borneol)، کافور (Campher)، بورنیل استات (Bornyl acetate)، آلفاپی‌نن (&#۹۴۵; - pinene) و –B پینن تشکیل می‌دهند که بسته به شرایط جغرافیائی محل کشت گیاه، میزان و درصد هریک از این مواد متغیر می‌باشد (۲و۸). سایر ترکیبات طبیعی موجود در برگ و سرشاخه‌های گلدار رزماری شامل این دسته‌ها می‌شود: فلاونوئیدها مانند جنکوانین (Genkwanin) و لوتئولین (Luteolin)، اسیدهای فنلی مانند اسید رزمارینیک (Rosmarinic acid)، دی‌ترپن‌ها، تری‌ترپن‌ها، تانن‌ها، مواد تلخ، رزین، ساپونین، پروتئین، چربی، کربوهیدرات، فیبر، برخی املاح و ویتامینها.
 دمنوش رزماری حاوی ویتامینهای متعددی نظیر ویتامین A، تیامین / ویتامین 1B، ریبوفلاوین / ویتامین B2، نیاسین / ویتامین 3B، ویتامین 6B، ویتامین B12، بیوتین، اسید پانتوتنیک، ویتامین C، ویتامین D، ویتامین E و ویتامین K است.
خواص
درمان آلزایمر 
محققان دانشگاه Northumbria گیاهی که به طرز قابل توجهی روند شروع آلزایمر را کُند می کند را کشف کرده اند. محققان ۶۰ داوطلب مسن را به ۳ گروه تقسیم کردند. گروه نخست با رزماری گروه دوم با اسطوخودوس و گروه سوم بدون هیچ استنشاقی رایحه درمانی شدند. سپس حافظه اعضای هر گروه به مدت هفت دقیقه با جدول کلمات، تحت آزمایش قرار گرفتند.
نتیجه جالب توجه زیر به دست آمد:
شرکت کنندگان گروه اسطوخودوس بدترین بازده، گروهی که رایحه درمانی نشدند شانس بسیار کم و در گروه رزماری شاهد آمار قابل توجهی در عملکرد افزایش حافظه بودند.
به نظر می رسد که درواقع  ترکیبات رزماری یک روش مشابه با داروهای معمولی آلزایمر در مغز انسان ایجاد می کند، که یکی از این ترکیبات ۱,۸-cineole. نام دارد. ۱,۸-cineole آنزیمی است که مانع فعالیت مفید عصب استیل کولین می شود و درنتیجه باعث از دست رفتن شدید حافظه و بروز آلزایمر می گردد.درواقع مطالعه دیگری از محققان در برداشت از ۱،۸-cineole اشاره دارد به اینکه، وجود این آنزیم در بهبود حافظه افراد به ویژه بیماران مبتلا به آلزایمر کمک قابل توجهی دارد.
چرا رایحه درمانی ؟ 
رایحه درمانی یک روش نتیجه بخش درمصرف داروهای گیاهی است. هنگامی که شما قرصی را می خورید، مولکولهای مفید در آن می بایست از طریق کبد جذب شود و این درحالی است که بسیاری از این مولکولها به سادگی با تصفیه شدن از بدن خارج می شوند. با رایحه درمانی به سادگی مولکولها  وارد جریان خون و سپس مغز می شوند.
به همین دلیل زمانی که محققان دانشگاه Northumbria نمونه خون شرکت کنندگان گروه نخست  را مورد مطالعه و بررسی قراردادند، در آن اثر روغن رزماری را مشاهده کردند.از دیگر گفته های دکتر Chris Van Tulleken این است که مصرف داروهای مرسوم در آلزایمر مانند بسیاری دیگر از داروها می تواند سبب پیدایش حالت ناتوانی در بیماران شود.
اما رایحه درمانی عوارض جانبی کمتری دربردارد و به بیمار کمک می کند اثرات مثبت درمان را احساس کنند.
رفع استرس 
عطر رزماری به تنهایی با بهبود خلق و خوی انسان، پاکسازی ذهن، و کاهش استرس در افرادی که مبتلا به اضطراب و استرس مزمن ناشی از عدم تعادل هورمونی پیوند خورده است. هنگامی که این گیاه مصرف می شود یا به صورت موضعی مورد استفاده قرار می گیرد می تواند آثاری مشابه داشته باشد. رایحه درمانی با استفاده از روغن عصاره ای رزماری نیز چنین هدفی را دنبال می کند.
تقویت سیستم ایمنی بدن 
اجزا فعال موجود در رزماری آنتی اکسیدان، ضد التهاب و ضد سرطان زاهای طبیعی هستند. بر همین اساس، رزماری می تواند تهاجمی سه جانبه علیه بسیاری از بیماری ها و عوامل بیماری زا که سیستم ایمنی بدن را تهدید می کنند و یا به یکپارچگی بدن آسیب وارد می کنند را شکل دهد. ترکیبات آنتی اکسیدانی خط دوم دفاعی در پس سیستم ایمنی بدن را تشکیل می دهند و رزماری حاوی مقدار قابل توجهی از ترکیبات قدرتمند است که از آن جمله می توان به رزمارینیک اسید، کافئیک اسید، بتولیک اسید، و کارنوسول اشاره کرد.
پتانسیل ضد باکتری رزماری
در شرایطی که ویژگی های تقویت سیستم ایمنی بدن موجود در گیاه رزماری به اندازه کافی تاثیرگذار هستند، این گیاه در برابر عفونت های باکتریایی، به ویژه آنهایی که در معده رخ می دهند، نیز قدرتمند عمل می کند. باکتری اچ.پیلوری یک پاتوژن یا عامل بیماری زا شایع و بسیار خطرناک است که می تواند به بروز زخم معده منجر شود، اما مشخص شده است مصرف رزماری به جلوگیری از رشد آن کمک می کند. همچنین، رزماری با جلوگیری از عفونت استاف که هر ساله هزاران نفر را به کام مرگ می کشد، مرتبط است.
تسکین دهنده معده 
رزماری دیر زمانی است که در فرهنگ های مختلف به عنوان یک درمان طبیعی برای ناراحتی معده، یبوست، نفخ، و اسهال مورد استفاده قرار می گیرد. ویژگی های ضد التهابی و محرک این گیاه دلیل این کار است و از این رو برای کمک به تنظیم حرکات روده و دستگاه گوارش می توانید مصرف منظم رزماری را در رژیم غذایی هفتگی خود مد نظر قرار دهید.
خوشبو کننده نفس
به عنوان یک عامل ضد باکتری طبیعی، رزماری در قالب یک خوشبو کننده نفس کاربرد دارد و همچنین سلامت دهان و دندان شما را بهبود می بخشد. شما می توانید برگ های رزماری را در آب داغ ریخته و سپس این مخلوط را در دهان خود غرغره کنید تا افزون بر نابودی باکتری ها، نفسی تازه و خوشبو را تجربه کنید.
تحریک جریان خون
رزماری به عنوان یک محرک برای بدن عمل می کند و تولید گلبول های قرمز و جریان خون را تقویت می کند. این شرایط به اکسیژن رسانی بهتر به اندام ها و مناطق حیاتی بدن کمک می کند و از عملکرد روان و کارآمد فعالیت های متابولیک در این مناطق اطمینان حاصل می شود. افزون بر این، حرکت مواد مغذی به سوی سلول هایی که نیازمند ترمیم هستند، تحریک می شود. ترپن‌ها و ترپنوئیدهای موجود در رزماری باعث دیلاتاسیون عروق، بهبود گردش خون محیطی و تغذیه بهتر فولیکول مو می‌شوند
تسکین درد 
به عنوان یک ماده ضد درد، رزماری صدها سال است که به صورت موضعی در قالب خمیر یا مرهم روی بخش دردناک بدن استفاده می شود. هنگامی که به صورت خوراکی مصرف شود، رزماری به عنوان یک مسکن درد برای نقاطی که دسترسی به آنها دشوارتر است مانند سر و دردهای ناشی از یک بیماری به کار گرفته می شود. در حقیقت، یکی از محبوب ترین کاربردهای رزماری برای درمان میگرن است. مالش عصاره رزماری روی شقیقه ها یا بو کردن عطر رزماری با کاهش شدت علائم میگرن مرتبط است.
ویژگی های ضد التهابی 
شاید مهم ترین کاربرد رزماری به عنوان یک عامل ضد التهاب در بدن باشد. کارنوسول و کارنوسیک اسید دو ترکیب آنتی اکسیدانی و ضد التهابی قدرتمند موجود در رزماری بوده و با کاهش التهاب در عضلات، رگ های خونی، و مفاصل مرتبط هستند. از این رو، رزماری درمانی موثر برای بسیاری شرایط از جمله فشار خون، نقرس، ورم مفاصل، و جراحت های ناشی از فعالیت بدنی یا جراحی محسوب می شود. رزماری به صورت خوراکی یا موضعی برای ایجاد اثر ضد التهابی قابل استفاده است. افزون بر این، کاهش التهاب در سیستم قلبی عروقی می تواند به بهبود سلامت قلب و جلوگیری از تصلب شرایین کمک کند. هنگامیکه پماد رزماری استعمال گردد، گردش خون موضع را افزایش داده و موجب گرمی و داغی و برطرف شدن درد و التهاب می‌شود اثر ضد اکسید ان دو ترکیب از مواد متشکله اسانس رزماری بنام کارنوزول و اور سولیک اسید نشان می‌دهد که عوارض التهابی مفاصل که به کمک عوامل اکسیدان در بدن پدید می‌آید، توسط اسید اورسولیک و کارنوزول برطرف می‌شود. درتجارب آزمایشگاهی اسید روزمارینیک التهاب ناشی از کاراژینان در پای موش صحرائی را برطرف می‌کند. همـچنـین نشان داده شده است که اپی ژنین دارای اثر ضد التهاب و خاصیت التیام بخش می‌باشد. اسید اورسولیک نیز دارای خاصیت ضد التهاب بوده و مجموعاً این دو ترکیب موجود در روغن رزماری اثر ضدالتهاب شدید ی را اعمال می‌نمایند. اثر ضد التهابی اسید اورسولیک از طریق مهارآنزیم لیپواکسی ژناژ و سیکلواکسی ژناژ که عوامل اصلی ایجاد التهاب هستند از یکطرف و وقفه ترشح هیستامین از طرف دیگراعمال می‌شود. منتو ل و کامفر موجو د درپماد رزماری هرکدام دارای اثر ضد دردو التهاب مفاصل بوده و اثرآنها مکمل اثر اسانس رزماری می‌باشد. کمیسیون E کشور آلمان مصرف پماد رزماری را در درمان روماتیسم مفصلی توصیه نموده است.
سم زدایی بدن 
طبیعت رزماری اندکی ادرار آور است و از این رو می تواند به خروج کارآمدتر سموم کمک کند. افزون بر این، هنگامی که رزماری به صورت مرتب مصرف شود با افزایش میزان آب خروجی از بدن به خروج عوامل بیماری زا، نمک ها، سموم و حتی چربی اضافی کمک می کند. رزماری با کاهش سطوح سیروز (التهاب شدید کبد) و بهبود سریع تر این عضو در ارتباط است. کبد از جمله اندام هایی با آهنگ کند درمان در بدن انسان محسوب می شود.
سلامت پوست 
ویژگی های ضد پیری رزماری به خوبی شناخته شده اند. اگرچه استفاده از روغن عصاره ای آن رایج تر است، اما برگ های رزماری می توانند هم از داخل و هم به صورت موضعی روی پوست اثرگذار باشند و به بهبود کیفیت جوانی و شادابی بزرگترین عضو بدن انسان کمک می کند. افزون بر این، رزماری به درمان لکه ها، درخشش طبیعی و ظاهر هیدارته پوست نیز کمک می کند.
تقویت رشد مو
این گیاه بی نظیر به رشد مو نیز کمک می کند. به طوری که جریان خون در پوست سر را بهتر کرده و این امر باعث می شود مواد مغذی به فولیکول های مو رسیده و رشد مو را تقویت کند. تحقیقات انجام شده در سال ۱۹۹۸ نشان می دهد که می توان از آروماتراپی (عطر درمانی) رزمـاری برای درمان طاسی منطقه ای نیز استفاده کرد. همچنین به خاطر خاصیت آنتی باکتریالی که دارد، مو را تمیز کرده و از خارش و شوره سر نیز جلوگیری می کند.
مضرات
-    مصرف نوع رقیق نشده روغن این گیاه می تواند باعث استفراغ، خونریزی رحمی و تحریک کلیه ها شود.
-    در دوران بارداری و شیردهی مصرف رزماری می تواند باعث خونریزی یا سقط جنین شود.
-    افرادی که دچار اختلالات تشنجی هستند، مصرف رزماری می تواند این اختلالات را افزایش دهد.
روغن عصاره ای رزماری مصرف خوراکی ندارد، اما خوردن خود رزماری به میزان کافی و اندازه در رژیم غذایی مشکلی ایجاد نمی کند. اگر به دیگر اعضای خانواده نعناع حساسیت دارید، استفاده از رزماری نیز ممکن است احساس ناخوشایندی را در شما ایجاد کند اما واکنش ها به طور معمول خفیف هستند.